Zamkowa Góra i średniowieczny gród

Zamkowa Góra, położona nad brzegiem Jeziora Żarnowieckiego, jest jednym z najważniejszych wczesnośredniowiecznych stanowisk archeologicznych na Pomorzu Wschodnim. Badania archeologiczne na Zamkowej Górze ujawniły ślady warowni, która mogła być wzniesiona około IX lub X wieku, a w XII została całkowicie spalona. Dowiedz się więcej o historii, strukturze grodziska oraz fascynujących badaniach archeologicznych, które odkrywają sekrety tego wyjątkowego miejsca.

Lokalizacja Zamkowej Góry

Około 9 km od Krokowej i 1,5 km od Żarnowca, nad wschodnim brzegiem Jeziora Żarnowieckiego, między wsiami Kartoszyno, Lubkowo i Sobieńczyce, znajduje się owiana legendami Zamkowa Góra. To właśnie tutaj we wczesnym średniowieczu znajdowała się jedna z głównych warowni Pomorza Wschodniego. Warownia posadowiona była na płaskim szczycie wzgórza, które jest częścią morenowego krajobrazu pozostawionego przez ostatnie zlodowacenie. Wzgórze to było strategicznie ważnym punktem obronnym, zapewniając naturalną ochronę i trudny dostęp potencjalnym wrogom. Dokładne dane GPS dawnego grodu na Zamkowej Górze to 54.758606, 18.084757.

Badania archeologiczne

Na podstawie skąpych danych archiwalnych można stwierdzić, że sporadyczne badania terenowe trwały na tym terenie już od końca XIX wieku. Z nich pochodzi część danych o stanowiskach archiwalnych. Duża akcja badawcza w całym regionie wokół jeziora Żarnowieckiego miała miejsce przy okazji planów budowy elektrowni w Żarnowcu. Wtedy to poddano badaniom wykopaliskowym grodzisko 3-39/11. ¹

Grodzisko w Żarnowcu to wczesnośredniowieczne stanowisko archeologiczne, datowane na IX - X wiek. Zostało wpisane do rejestru zabytków pod nr 81/A już 8 stycznia 1970 roku. Badania wykopaliskowe przeprowadzone w 1980 roku przez mgr Iwonę Wolanin-Szułdrzyńską odkryły 13 obiektów, w tym chaty i półziemianki. Wśród znalezisk znalazły się ceramika, fragmenty przedmiotów żelaznych oraz bursztyn. ² Dokumentacja tych badań została przekazana do PP PKZ PAK O/Gdańsk.

W 2015 roku, w ramach Archeologicznego Zdjęcia Polski (AZP), Augustowsko-Suwalskie Towarzystwo Naukowe potwierdziło wysoką wartość naukową i konserwatorską grodziska. Nowa karta ewidencyjna, stworzona przez Jerzego Brzozowskiego, Dyrektora Muzeum Okręgowego w Suwałkach, podsumowała wcześniejsze badania z lat 80. Grodzisko o powierzchni ponad 1 hektara, z dobrze zachowanymi wałami i fosą od strony południowo-wschodniej, planem owalu ok. 105 x 60 m oraz licznymi kamieniami na wale, pozostaje w dobrym stanie. Jest izolowane z trzech stron, połączone z wysoczyzną wąskim przesmykiem, a jego znaczenie potwierdzają analizy LIDAR. ³ Literatura badań obejmuje m.in. Wrzoska (1937) oraz Informator Archeologiczny (1980).

Wczesnośredniowieczne grodzisko

Grodzisko, położone na płaskim szczycie wzgórza, rozciągało się na obszarze ponad 1 ha. Fortyfikacja składała się z drewniano-ziemnych konstrukcji, tworząc pierścieniowy układ umocnień o wymiarach 105 x 60 metrów oraz dwupoziomowe wały, które podkreślały znaczenie tego miejsca. Najwyższe wały były przeznaczone do ochrony świątyń lub władców, a niższe chroniły część gospodarczą. Taka struktura wałów czyniła gród wyjątkowo bezpiecznym i trudnym do zdobycia. Wschodnia brama, będąca kluczowym elementem obronnym, zapewniała kontrolowany dostęp do grodu.

Legenda o Zamkowej Górze

Legenda głosi, że w zamku mieszkała królewna, która cały czas przeglądała się w lusterku, twierdząc, że jest najpiękniejsza na świecie. Jej służąca jednak twierdziła inaczej, mając na myśli obraz Matki Bożej. Rozgniewana królewna krzyknęła, że jeśli nie jest najpiękniejsza, niech cały zamek zapadnie się pod ziemię. Tak się też stało. Odczarować zaklęcie może tylko rycerz, który w bardzo krótkim czasie przyjedzie z klasztoru w Żarnowcu na Zamkową Górę lub wykona milczący bieg z Żarnowca na Górę w Niedzielę Palmową i po drodze pocałuje wszystkie napotkane zwierzęta.